به گزارش سرویس جهان مشرق، آن‌گونه که خبرگزاری‌های وابسته به سعودی اعلام کردند، ورود نیروهای ترکیه‌ای و پاکستانی به صفوف ارتش سعودی با هدف مقابله با رزمندگان یمنی، و اجرایی شدن «پیمان مکه» وارد فاز جدیدی شده است.

از همین رو، وبگاه تحلیلی «تایمز اوراسیا» ، در مقاله‌ای به قلم سومیت آهلاوات، تجربه‌ی تاریخی حضور نیروهای عثمانی و تراژدی سربازان ترک در میدان یمن را مرور کرده و هشدار می دهد که این تجربه‌ی دردناک و تلخ، امروز هم برای نیروهای ترکیه و پاکستان در معرکه‌ی یمن قابل‌تکرار است.

به گزارش «تایمز اوراسیا»، پس از هفته‌ها تردید در میان وخامت اوضاع امنیتی در دریای سرخ، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه سرانجام توافق کردند «اقدامات بازدارنده» را در چارچوب توافق امنیتی متقابل، یعنی «پیمان مکه»، فعال کنند.

بر اساس این توافق، پاکستان و ترکیه پذیرفته‌اند نیروهایی را به‌سرعت در عربستان سعودی مستقر کنند تا به حملات دولت انصارالله پاسخ دهند.

این نخستین بار است که «پیمان مکه»، امضاشده در اوت، فعال می‌شود.

خالد بن سلمان، وزیر دفاع سعودی، گفت: «کمیته توافق کرد اقدامات بازدارنده جمعی را در چارچوب اتحاد، در پاسخ به حملات و همه مسئولان آن فعال کند.»

«پیمان مکه» بندی درباره دفاع متقابل دارد، مشابه ماده ۵ ناتو، مبنی بر این‌که حمله مسلحانه به یک کشور حمله به هر سه تلقی می‌شود.

بر اساس این توافق، آنکارا می‌تواند برای نخستین بار در بیش از یک قرن، سربازانش را در جنوب شبه‌جزیره عربستان مستقر کند.

آخرین بار سربازان ترک در سال ۱۹۱۹ زیر سلطه عثمانی در یمن خدمت کردند. پس از شکست عثمانی در جنگ جهانی اول، آنکارا موافقت کرد بر اساس آتش‌بس مودروس، پادگان‌های خارج از آناتولی را تسلیم کند.

پس از آتش‌بسی که در ۱۹۱۸ میان عثمانی و کشورهای متفق امضا شد، پادگان‌های عثمانی در یمن یکی‌یکی به نیروهای بریتانیا تسلیم شدند.

بنابراین، فعال‌سازی پیمان مکه می‌تواند بازگشت نیروهای ترک به جنوب شبه‌جزیره عربستان را پس از بیش از یک قرن رقم بزند.

در واقع، گرچه پیمان مکه تنها در ۲۰۲۶ امضا شد، ترکیه بیش از یک دهه منتظر فرصتی برای بازگشت به یمن بوده است.

پیمان مکه در اوت ۲۰۲۶ امضا شد.

در ۲۰۱۵، هنگامی که عربستان سعودی برای نخستین بار به‌صورت نظامی در یمن علیه نیروهای انصارالله مداخله کرد، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، گفت: «بسته به روند رویدادها، ممکن است ارائه حمایت لجستیکی را بررسی کنیم.»

با این حال، آنکارا نباید زود جشن بگیرد، زیرا تاریخ درس عبرت‌آمیزی برای ترک‌ها دارد.

امپراتوری نیرومند عثمانی زمانی بر سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا حکومت می‌کرد؛ سه مورد از مقدس‌ترین مکان‌های اسلام، از جمله مکه، مدینه و اورشلیم (بیت‌المقدس) را در کنترل داشت؛ و سرزمین پهناوری در بالکان و جنوب اروپا را اداره می‌کرد.

اما عثمانی‌ها هرگز نتوانستند قبایل زیدی یمن، نیاکان تاریخی رزمندگان انصارالله امروز، را کاملاً تحت سلطه درآورند.

در واقع، یمن اغلب «گورستان آناتولی» یا «گورستان سربازان عثمانی» نامیده می‌شد.

یمن؛ گورستان ترک‌ها (عثمانی‌ها)

ویکتوریا کلارک در کتاب «یمن: رقص بر سر مارها» (۲۰۱۰) می‌نویسد که تا دهه ۱۸۹۰، یمن در جریان لشکرکشی‌های احمد فیضی پاشا از قبل «به گورستان ترک‌ها» شهرت یافته بود.

او همچنین از یک مقام عثمانی نقل می‌کند: «یمن اکنون گورستان مسلمانان و پول شده است.»

مصطفی بالبای، روزنامه‌نگار و نویسنده ترک، کتاب خود را «Türkler Mezarlığı Yemen» نامید که به معنای «گورستان ترک‌ها» است.

در واقع، توصیف یمن به‌عنوان «گورستان سربازان ترک» مضمونی تکرارشونده در حافظه تاریخی عثمانی (ترک) است.

«Yemen Türküsü» ترانه فولکلور مشهور ترکی است که سوگ‌نامه‌ای غم‌انگیز برای سربازان عثمانی است که در جنگ جهانی اول به یمن رفتند تا بجنگند و هرگز بازنگشتند.

ترانه فولکلور ترکی دیگری دشواری‌هایی را که سربازان عثمانی در یمن با آن روبه‌رو بودند به یاد می‌آورد و به ترک‌هایی ادای احترام می‌کند که به یمن رفتند اما هرگز بازنگشتند.

«در آسمان ابری نیست، این دود چیست؟

در محله مرگی نیست، این غوغا چیست؟

این سرزمین‌های یمن چقدر فریب‌کارند

ای یمن، هر گلش چمنزاری است

چرا آنان که می‌روند بازنمی‌گردند؟»

عایشه هور در مقاله خود «بزرگ‌ترین گورستان عثمانی: یمن» بازگو می‌کند که حکومت عثمانی در یمن به‌شدت با مخالفت زیدی‌ها، نیاکان رزمندگان انصارالله، روبه‌رو بود.

به گفته زیدی‌ها، عثمانی‌ها «کافران عمامه‌به‌سر» بودند.

احمد عزت (فورگاچ) پاشا، که در اوایل قرن بیستم برای سرکوب شورش زیدیان علیه عثمانی‌ها به یمن فرستاده شد، در اثر خود با عنوان «مرثیه من» دوره کشمکش عثمانی در یمن (۱۶۳۵–۱۸۴۰) را چنین توصیف می‌کند: «پس از یک قرن درگیری در جبل، با شورش‌های داخلی و جنگ‌های مستمر علیه امامان زیدی که تا سال ۱۰۴۵ هجری قمری (۱۶۳۵) ادامه یافت، تمام منطقه یمن به دلیل محاصره و فشاری که بر حیدر پاشا وارد شد، به حکومت امامان زیدی درآمد؛ حیدر پاشایی که دولت مرکزی او را فراموش و در جبل رها کرد.»

منابع عثمانی مشخص نمی‌کنند که در جنگ‌های با زیدی‌ها در این ۱۰۰ سال چند نفر کشته شدند و تنها می‌گویند «هزاران نفر مردند.»

عایشه هور در مقاله‌اش نوشت: «رفتن به یمن و بازنگشتن» از قرن شانزدهم سرنوشت سربازان عثمانی بوده است.

در مقاله‌ای با عنوان «وضعیت در یمن» در شماره ۱۵ روزنامه عثمانی مورخ ۱۳۱۶ (۱۹۰۰) آمده بود: «در نتیجه سیاست‌های نادرست احمد فوزی پاشا، سالانه حدود ۴٬۰۰۰ سرباز می‌مردند.»

عایشه هور همچنین در مقاله‌اش از یک مقام عثمانی نقل می‌کند که گفته بود میان سال‌های ۱۸۷۱ و ۱۸۹۴، ۱۳۰٬۰۰۰ سرباز عثمانی در حجاز و یمن به خاک سپرده شدند.

مارشال گالیپ، که در قرن نوزدهم با درجه سروانی در یمن خدمت می‌کرد، نوشت: «از آنجا که زیر نظر ستاد کل کار می‌کردم، همه سوابق ستاد کل از دستان من می‌گذشت. در این سوابق، شکاف گسترده و هولناکی را میان سربازان تازه‌ای که به ارتش می‌پیوستند و کسانی که جایگزین یا از کارافتاده می‌شدند، دریافتم... یمن در آن زمان منطقه‌ای جنگی دائمی بود.»

او افزود:

«تعداد کسانی را که به دسته‌های خود پیوستند یا به‌طور دسته‌جمعی بسیج و به دلیل شورش‌ها اعزام شدند، با شمار کسانی که زنده ماندند و به میهن بازگشتند مقایسه کردم. نتیجه‌ای که گرفتم این بود: در ۲۲ سالی که گذشت، در مجموع ۱۳۰٬۰۰۰ جوان آناتولیایی در بیابان‌های حجاز و یمن به خاک سپرده شده بودند.»

در ۲۰۱۱، عبدالله گل، رئیس‌جمهور وقت ترکیه، یک گورستان یادبود ترک‌ها (Yemen-Türk Şehitliği) را در صنعا بازسازی و افتتاح کرد تا یاد سربازان عثمانی را که در لشکرکشی‌های یمن جان باختند گرامی دارد.

تنها یک سال بعد، در ۲۰۱۲، یمنی‌ها بخشی از این یادبود{دوره استعمار عثمانی}را تخریب کردند.

برای قرن‌ها، این یادبود نماد حضور عثمانی در یمن بوده است. حمله عمدی به این یادبود یادآور آن است که انصارالله لشکرکشی‌های عثمانی در یمن را چگونه به یاد می‌آورند.

این همچنین پیامی روشن به آنکارا بود که هیچ دخالت ترکیه در یمن را نخواهند پذیرفت.

عهد یاسین التمیمی در «پولیتیکس تودی» نوشت: «کتاب‌های درسی تاریخ که پس از ۱۹۶۲ تصویب شدند، دیدگاهی مثبت از امپراتوری عثمانی و حکومت آن بر یمن ارائه می‌کردند. با این حال، این امر مانع از آن نشد که حامیان زیدی موضع سخت‌گیرانه و افراطی خود را درباره امپراتوری عثمانی حفظ کنند.»

البته، ترکیه یک قدرت نظامی نیرومند است و نفوذش در یمن نیز گسترده است.

ترکیه در سوریه، لیبی و در نبرد با شورشیان کرد در عراق موفقیت‌های نظامی چشمگیری کسب کرده است. حمایت نظامی آن از آذربایجان شاید عامل تعیین‌کننده در جنگ این کشور علیه ارمنستان بود.

با این حال، یمن کاملاً بازی دیگری است.

و اگر تاریخ ملاک باشد، یمن که اغلب «گورستان عثمانی‌ها» توصیف شده است، می‌تواند یک بار دیگر به باتلاقی برای ترکیه تبدیل شود